Eğitimde Temel Kavramlar


Temeli sağlam olmayan bir çalışmanın,

sonucu da hüsran olur.

Prof. Dr. İbrahim Canan

 

 

 

Eğitim ve eğitim faaliyetlerinin yürütülmesinde bilinmesi ve uyulması gereken bazı temel kavramlar vardır. Bu kavramlar eğitim ve öğretimin zeminini oluşturur. İyi bir eğitim ve öğretimin oluşması için de, temel kavramların bir sıra dâhilinde ele alınıp, aşama aşama yürütülmesi gerekir. Eğer temel kavramlar, yerli yerine oturtulmazsa veya bazı kavramlar göz ardı edilirse, eğitim ve öğretim amacına ulaşmaz.

A) Öğretme Nedir?

Öğretme, bir öğretmenin en temel faaliyetlerinden biridir. Öğretmenin başarılarından en önemlisi, öğretmeyi gerçekleştirebilmesidir.

Herhangi bir öğretmen için günlük hayatta bile “Öğretemiyor, belletemiyor, anlatamıyor” gibi eleştiriler sık sık duyulur. Bunun için hiçbir öğretmen böylesi eleştirilere hedef olmak istemez. Her öğretmenin amacı “iyi öğreten” bir öğretmen olmaktır.

 Eğitimciler genelde öğretmeyi “herhangi bir öğrenmeyi sağlama faaliyeti” (Ertürk, 1984:83) olarak tanımlamaktadırlar. Bir faaliyetin öğretme olarak kabul edilebilmesi için, öğrenmenin gerçekleşmiş olması gerekir.

B) Öğrenme Nedir?

Öğrenme, genel anlamda (bireyin olgunlaşma düzeyine göre) çevresiyle etkileşimi sonucu bireyin davranışlarında oluşan değişmelerdir. (Büyükkaragöz, 1996:16) Bir başka ifadeyle, taklit ya da yaşantı sonucu bireyin davranışlarında kalıcı davranış değişikliğidir. (Arı, 1997:89)

Öğrenme, kendiliğinden ve yönlendirilmiş olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Bireyin kendi yaşantısı sonucu meydana gelen davranış değişikliği, “kendiliğinden öğrenme”ye örnektir. Öğrenme için gerekli ortamın hazırlanması ve bunun için çalışmanın yapılması “yönlendirmeyle öğrenme” dir.

Öğrenmenin oluşması ve pekişmesi için bazı temel kurallar vardır:

1. Öğrenme, öğrenmeye hazır olmakla oluşur.

2. Öğrenme, motivasyonla oluşur.

3. Öğrenme, alıştırmatekrarla oluşur.

4. Öğrenme, öğrenenin aktif katılımıyla oluşur.

5. Öğrenme, öğrenme materyallerinin kullanımıyla oluşur.

Öğrenme süreci dört şekilde gerçekleşmektedir. Bunlar:

1. Hissederek öğrenme,

2. Gözlemleyerek öğrenme,

3. Düşünerek öğrenme,

4. Yaparak öğrenmedir.

İnsanlar, öğrenme süreci içerisinde bu dört yaklaşımı da kullanmaktadırlar. Zaman zaman bu yaklaşımlardan birinin ya da ikisinin ön plana çıktığı, diğerlerinin ise arka planda kaldığı görülür. Sınıf ortamı açısından konuyu ele aldığımızda, öğretmenin bu dört yaklaşımın da kullanılabileceği bir öğrenme ortamını oluşturması zorunluluğu ortaya çıkmak-tadır. Diğer taraftan öğretmenin, öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate alarak, duyarlı ve yaratıcılığı destekleyen bir sınıf ortamı oluşturması gerekliliği de unutulmamalıdır.

C) Öğretim Nedir?

Öğretim, okullarda gerçekleştirilen öğretme ve öğrenme faaliyetlerinin bütünüdür. Yani öğretim; öğretme ve öğrenmeyi birlikte kapsamaktadır. Başka bir ifadeyle öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenilen davranışların gelişmesi için, uygulanan süreçlerin tümüdür. (Varış, 1988:16)

Öğretimin gerçekleşebilmesi için, öğretmenin şu noktalara dikkat etmesi lazımdır:

1. Öğretim için gerekli hazırlığı yapmalıdır. Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre konuların nasıl ele alınacağını, metot ve tekniklerin neler olduğunu tespit etmelidir.

2. Öğrencilerde çalışma istek ve heyecanını uyandırmalıdır.

3. Öğrenme ortamını hazırlamalıdır.

4. Öğrencilere neyi, nasıl yapacakları konusunda önerilerde bulunmalıdır.

5. Öğrencilerin derse katılımlarını sağlamalıdır.

6. Öğrenilenlerin pekişmesi için, uygulama ve alıştırma yapmalıdır.

7. Öğrencilerin çalışmalarını değerlendirmelidir.

8. Öğrencilere her zaman rehberlikte bulunmalıdır.

D) Eğitim Nedir?

Genelde eğitim bireyin davranışlarında, kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak, istenilen yönde değişme meydana getirme süreci (Ertürk, 1984:15) olarak tanımlanmaktadır.

Bu tanıma göre eğitimin kavramını şu ayrıntılara göre ele almak mümkündür:

1. Eğitim bir süreçtir.

2. Bu süreç içinde bireyin davranışlarının istenilen yönde değiştirilmesi amaçlanmaktadır.

3. Davranışlarındaki değişme kasıtlı olarak gerçekleştirilmektedir.

4. Eğitim sürecinde bireyin kendi yaşantısı  esastır.

5. Özet olarak eğitim bir kişide istenilen davranışları değiştirme veya oluşturma sürecidir.

E) Amaç Nedir?

Amaç, eğitim ve eğitimi oluşturan unsurlardan birisidir. Çünkü öğretim amaçlı bir çalışmadır ve her çalışmanın da amacı vardır. Amaç kelime olarak erişilmek istenen sonuçtur.

Eğitimde amaç da, öğretimin amaçlarını gerçekleştirmek ve istenilen hedefe kavuşmaktır.

Öğretimde amaç ise öğrenci davranışlarında meydana gelmesi beklenen değişikliği gerçekleştirmektir.

Öğretimin amacı daha kısa ve sınırlıdır. Eğitimin amacı uzun süreli ve kapsamlıdır. Eğitimin amacı içinde birçok öğretim amacı bulunabilir. Eğitimin ve öğretimin amaçları birbirlerini tamamlayan faaliyetlerdir.

F) Hedef Nedir?

Kavram olarak hedef ulaşılmak istenilen yerdir.

Eğitimde hedef ise kişide bulunmasını istediğiniz ve eğitim yoluyla kazandırılabilir özelliklerdir. Başka bir ifadeyle, öğrenciye kazandırılması uygun bulunan bilgi, beceri, yetenek, ilgi, tutum gibi bazı alışkanlıklardır. (Bilen, 1996:4)

Hedefler; uzak hedefler, genel hedefler ve özel hedefler olarak üç kısımda incelenir.

Uzak Hedefler:

Politik hedeflerdir. Ülkenin istikrarı, büyük ölçüde uzak hedeflerin doğru tayin edilmesiyle ilgilidir.

Genel Hedefler:

Uzak hedeflerin yorumu ve dökümü gibidir. Eğitim ve okulun genel hedefleri, politik ve uzak hedeflerin lokalleşmiş şeklidir.

Özel Hedefler:

Kişiye kazandırılması istenen özelliklerdir. Eğitim ve okulun hedeflerinin iyi belirlenmesi de, verimli, çalışkan ve saygılı bireyler yetişmesini sağlar.

G) Plan Nedir?

Plan; neyin, niçin, ne zaman ve nasıl yapılacağını gösteren bir çalışmadır. Her işin üstesinden gelinmesinin ilk şartı planlı çalışmadır. Planlı çalışma başarının anahtarıdır.

 Eğitim ve öğretimde plan ise belirli eğitim amaçlarına ulaşmak için, öğretim konusu olan etkinliklerden hangisinin seçileceğini, bunların öğrencilere niçin ve nasıl yaptırılacağını, ne gibi tamamlayıcı ve yardımcı kaynak ve araçların kullanılacağını, elde edilen başarının nasıl değerlendirileceğini önceden tasarlayıp, kâğıt üzerinde tespit edilmesidir. (Bu konuya ileride yer verilecektir. )

H) Program Nedir?

Program; yapılması gereken bir işin bölümlerini, her bölümün yapılış sırasını, zamanını ve nasıl yapılacağını gösteren bir çalışmadır. Eğitim alanındaki program kavramı; eğitim programı, öğretim programı, okul programı, müfredat programı ve ders programı gibi isimler altında incelenmek-tedir.

1. EĞİTİM PROGRAMI

Eğitim programı, tüm programları kapsayacak nitelikte geniş ve kapsamlıdır.

Eğitim programı; “çocuklar, gençler ve yetişkinler için Milli Eğitim’in amaçlarını geçekleştirmeye dönük tüm faaliyetlerini” (Varış, 1978:17) içine almak¬tadır.

Eğitim programını, bir okulda yapılacak eğitim ve öğretim etkinliklerini düzenleyen bir belge olarak da düşünmek mümkündür.

2. ÖĞRETİM PROGRAMI

Öğretim programı, derslerde okutulacak konuları, bunların amaçlarını, kaç saat okutulacaklarını, öğretim metot ve tekniklerini gösteren bir belgedir. İlköğretim ve lise programlarını, öğretim programı olarak anlamamız mümkün-dür.

3. MÜFREDAT PROGRAMI

“Öğretim programı” yerine, daha önce “Müfredat programı” kullanılmaktaydı. Bugün de halen bu program ismi, zaman zaman kullanılmaktadır.

Müfredat programının, öğretim programından farklı bazı ayrıntıları vardı. Müfredat programlarında amaçlar, ilkeler, metot ve teknikler belirtilmiyordu. Buna karşılık, öğretmenin okutacağı konular en ince ayrıntısına kadar yazılıyordu.

Bugün öğretim programları, müfredat programının daha geliştirilmiş bir şekli durumundadır.

4. DERS PROGRAMI

Ders programı; bir dersin amacı, muhtevası, öğretmeöğrenme süreçleri ve değerlendirmesinden oluşmaktadır. Matematik, Fen Bilgisi, Tarih ve Türkçe gibi tüm dersler için, ders programı yapılır. Bir eğitim programında bulunması gereken ilkeler:

1. Eğitim programı, milli ve mahalli olmalıdır.

2. Milli birlik duygusu ve milli kültür anlayışı vermeli ve öğrenciye ideal kazandırmalıdır.

3. Toplumun inancına, örf ve âdetlerine ters düşmemelidir.

4. Dil, tarih, bayrak ve vatan birliğinin teminine yönelik olmalıdır.

5. Teknolojik gelişmelere açık, bilimsel verilere sahip olmalıdır.

6. Esnek ve uygulama kolaylığı olmalıdır.

I) Metot Nedir?

Metot; bir amaca varmak için, doğruluğu ve başarısı de-nenmiş en kısa, en emin yol, hareket ve iş tutma tarzı olarak bilinmektedir.

Öğretimde metot ise; kısa zamanda daha çok amacın gerçekleşmesini sağlayacak bir çalışma tarzıdır. Başka bir ifadeyle metot; öğrenciyi, eğitimin amaçlarına en çabuk ve en güvenilir olarak ulaştıracak bir yol demektir.

Öğretim amaçlı bir etkinliktir. Bu nedenle öğretim kavramının içinde, metot kavramı çok önemli bir yer tutar. Metotlu çalışan öğretmen, kısa zamanda amacına ulaşır.

J- Teknik Nedir?

Öğretimde teknik; öğretim metotlarının uygulama biçim-lerini ifade etmektedir. Her öğretmenin, öğretme metodunu uygulamaya koyma biçimi vardır. Bu onun “öğretim tekniklerini” ortaya koymaktadır. Başka bir ifadeyle öğretim tekniği, bir metodu ustalıkla kişiye özgü olarak uygulamaya koyma şeklidir.

Metot daha kapsamlıdır. Teknik ise metodun parçaları, ayrıntısı ve uygulamaya aktarma tarzı durumundadır.

Genelde metot ve teknik birlikte kullanılarak, “Öğretim metot ve teknikleri” denilir.

K) Eğitim Teknolojisi Nedir?

Eğitim teknolojisi; teknolojinin ürünü olarak ortaya çıkan yeni araç ve gereçlerin (radyo, televizyon, internet, bilgisayar, projeksiyon makinesi, film şeritleri, slâyt, kaset vs... ) eğitim kurumlarına sokulması ve bunların öğretmenler tarafından, eğitim ve öğretimde kullanılmasını ifade etmektedir.

Bu uygulama, “Eğitimde teknolojiden yararlanma” olarak görülmektedir. Kişinin ve toplumun ayrılmaz bir parçası durumuna gelen teknolojik iletişim araçlarının, eğitimde kontrollü olarak kullanılması, faydayı o ölçüde arttıracaktır.


Okunma Sayısı : 43568

Yorum Ekleme

Adınız
Yorum

Eklenen Yorumlar

Güzel bir paylaşım olmuş. Emeğiniz için teşekkürler.
şafak kural / 07-Nisan-2014
ama bu çok uzun
sıla / 18-Mart-2014
Çağdaş yaklaşımın kolaylıkları
Pınar bozkurt / 06-Mart-2012
Öğretmenlerden Güzel Örnekler




Haftanın Kitabı

Gencim Dinimi Öğrenmek İstiyorum

Yazarı:  Süleyman Karacelil  

Ergenlik dönemi, insan ömrünün en önemli, en kritik ve en hassas dönemidir.

Bu dönemde genç sürekli sorgulama içindedir. Hayatı sorgular, insanları sorgular, kural ve kaideleri sorgular.


Düşündüren Yazılar

Afrikadaki aç çocuklar

Televizyon arızalanmış, tamirci gelip TV’nin arkasını açmış ki bir sürü ekmek kırıntısı! Tabii kimin yaptığını hemen anlamışlar!


Kırkambar

Turp tüketin turp gibi olun.

     Bol vitamin deposu turpun kalorisi yok denecek kadar az. Karaciğer sağlığından kemikleri güçlendirme özelliğine kadar sayısız faydası olan turpu yaz kış tüketmek gerekiyor.